Hepiniz feministsiniz, sadece farkında değilsiniz!
F. Müjde Çetin · 13 Kasım 2026
4 yıl önce BPW İstanbul İş ve Meslek Sahibi Kadınlar Derneği’ne başkan seçildiğimde benden bir hitap yazısı istemişlerdi, web sitesine koymak için. Yeni gelen üyeler bu yazıyı okuyacaktı: “Başkanın Mesajı”.
Oturdum, “Kıymetli Dostum,” diye başladım. Tek bir soru sordum: Farkında mısın?
Altına da maddeler sıraladım. En çok şunların üzerinde durmuşum: nüfusun yarısı olan kadınlar, erkek bedenine göre tasarlanmış cep telefonlarını kullanıyor, erkek bedeni üzerinde denenmiş ilaçları içiyor, erkek bedenine göre ayarlanmış hava yastıklarının olduğu arabalara biniyor.
4 yıl geçti. O yazıyı geçenlerde yeniden açtım, okudum. Yine beğendim😊
Erkekler için tasarlanmış bir dünya
Yazıda kurduğum ilk cümle şuydu: erkekler için tasarlanmış bir dünyada yaşıyoruz. Bugün oturup inceledim de, altı maalesef hâlâ dolu, bir hayli fazla veri varmış.
4 yılda meclis 3 puan ilerledi, muhtarlık 1. Gidişat bu hızda.
Zirveyi zaten yazmıştım
Bu yılın eylülünde kadın liderliği üzerine bir yazı yazmıştım; yükseldikçe küçülen çember (www.mujdecetin.com/kaleminden/yukseldikce-kuculen-cember). Orada bir kadının yukarı çıktıkça etrafındaki çemberin nasıl daraldığını anlatmıştım.
Ama o yazı tepeyi anlatıyordu. Bu yazı “kelimeyi” anlatacak.
Kelimeye ne oldu?
İnsanlara “eşitlikten yana mısınız?” diye sorduğunuzda neredeyse hepsi evet diyor. “Feminist misiniz?” diye sorduğunuzda aynı insanların 2/3’ü evet demiyor.
İngiltere’de 6.601 kişiyle yapılan bir araştırma bunu tam olarak ölçmüş (YouGov, 2025). Katılımcılar 3’e bölünmüş ve aynı mesele 3 farklı biçimde sorulmuş.
Rakamı neredeyse 2 katına çıkaran şey yeni bir argüman değil. Bir tanım.
İnsanlar eşitliğe itiraz etmiyor. Kelimeye itiraz ediyor.
Peki o kelime ne demek?
Bunu benden daha iyi anlatanlar var, onlara bırakayım.
bell hooks (adını bilerek küçük harfle yazardı), kitabının adını tartışmayı bitirecek şekilde koymuş: Feminizm Herkes İçindir (2000). Tanımı da sade: feminizm, cinsiyetçiliği ve cinsiyetçi baskıyı sona erdirme hareketidir. Dikkat edersek, cümlede “kadın” kelimesi bile geçmiyor.
Chimamanda Ngozi Adichie, Hepimiz Feminist Olmalıyız’da (2014) şöyle tarif ediyor: feminist, bugünkü hâliyle toplumsal cinsiyette bir sorun olduğunu söyleyen ve bunun düzeltilmesi gerektiğini düşünen kadın ya da erkektir.
Rebecca West ise 1913’te, kadınlar daha oy bile kullanamazken bu işi kestirip atmış: insanlar beni, kendimi paspastan ayıran bir şey söylediğim her seferinde feminist diye adlandırıyor, demiş.
3’ü de aynı yöne bakıyor. Hiçbiri bir cinsiyetin üstünlüğünden söz etmiyor.
Benim bakış açım
Ben bu işi toplumsal cinsiyet eşitliği diye adlandırmayı tercih ediyorum. Çünkü hedefi tarif etmesi daha kolay oluyor.
Hiç kimsenin cinsiyeti sebebiyle herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadığı bir dünya.
Bu cümlede “kadın” yazmıyor. Yazmadığı için de erkekleri kapsıyor. Babalık izni isteyen baba da buraya giriyor, ağlayamayan çocuk da, “sen erkeksin, kaldırırsın” denilen genç de.
Bir erkek bu cümleye “evet” diyorsa, feminizme de “evet” demiş oluyor. Kelimeyi kullanmasa bile!
Sırf inanmak yetmiyor
Burada bir şey daha söylemem lazım, içimde kalır! Eşitliğe inanmak ile o işin içinde olmak aynı şey değil. Bence hepimizin bir hak mücadelesi veren derneğe üye olması lazım; hangi hak olursa olsun.
Rakamlara bakınca durum şu: Avrupa Birliği’nde, 16 yaş üstü her 100 kişiden yalnızca 12’si örgütlü bir gönüllülük faaliyetinin içinde (Eurostat, 2022). Hollanda’da bu oran 36’ya çıkıyor, Bulgaristan’da 3’e düşüyor. Türkiye’de ise bir araştırmaya göre gönüllülük 2019’da %7 iken 2021’de %13’e çıkmış (Çarkoğlu ve Aytaç, 2022); dernek üyeliği de yaklaşık 8,5 milyon kişiye, yani nüfusun yaklaşık %12’sine tekabül ediyor. Haluk Levent olayından sonra bu rakamlar ne oldu merak ediyorum.
Yani Türkiye, sanılanın aksine Avrupa ortalamasının gerisinde değil, zirvedeki Hollanda ile kıyaslamazsak. Hollandalı, bizim 3 katımız kadar örgütlü.
Bir fikre katılmak bedava. Bir derneğe üye olmak, o fikre zaman ve efor vermek demek. Dert edinmek demek. Dert edinelim!
Son söz
O hitap yazısını “Eşit bir dünya, sadece birlikte mümkün” diye bitirmişim. 4 yıl sonra hâlâ aynı cümleyi kurarım.
Bir sonraki yazıyı başka bir meseleye ayırıyorum. Çünkü asıl merak ettiğim şey artık şu: günümüzün erkeği ile günümüzün kadını, birbirine ne kadar partner olabiliyor?
Onu da yazacağım…
Kaynaklar
- YouGov — “Are you a feminist? It depends how you ask”, 2025; İngiltere, 6.601 kişi. Katılımcılar 3 gruba bölünerek aynı mesele 3 farklı biçimde soruldu.
- bell hooks — “Feminism Is for Everybody” (Feminizm Herkes İçindir), 2000.
- Chimamanda Ngozi Adichie — “We Should All Be Feminists” (Hepimiz Feminist Olmalıyız), 2014.
- Rebecca West — The Clarion, 14 Kasım 1913. Sözün kaynaklarda 2 farklı cümle kuruluşu dolaşıyor, o yüzden tırnak içinde verilmedi.
- Eurostat — örgütlü gönüllülük faaliyetlerine katılım, 16 yaş üstü, 2022 (ilc_scp20). AB ortalaması %12,3; Hollanda %35,7; Bulgaristan %3,0.
- Ali Çarkoğlu ve Selim Erdem Aytaç — Türkiye’de gönüllülük ve üyelik oranları, 2022. Gönüllülük 2019’da %7 iken 2021’de %13’e, üyelik %7’den %12’ye çıkmış.
- Not: Eurostat verisi örgütlü gönüllülüğü, Türkiye verisi üyeliği ölçüyor; ikisi tam olarak aynı şeyi ölçmüyor.
- Dipan Bose, María Seguí-Gómez ve Jeff Crandall — “Vulnerability of Female Drivers Involved in Motor Vehicle Crashes”, American Journal of Public Health, 2011; 1998–2008 ABD kaza kayıtları.
- Boris Kingma ve Wouter van Marken Lichtenbelt — “Energy consumption in buildings and female thermal demand”, Nature Climate Change, 2015; örneklem 16 kadın.
- ABD Sayıştayı (GAO) — “Drug Safety: Most Drugs Withdrawn in Recent Years Had Greater Health Risks for Women”, GAO-01-286R, 2001.
- Apple Health — uygulama 2014’te adet döngüsü takibi olmadan yayımlandı; “Reproductive Health” bölümü iOS 9 ile, Haziran 2015’te eklendi.
- TBMM 28. Dönem — 14 Mayıs 2023 genel seçimi; 600 milletvekilinin 121’i kadın (%20,1). 27. Dönemde oran %17,1 idi.
- TÜİK ve UN Women — “Türkiye’de İstatistiklerle Kadın”, 2025; muhtarların %3,3’ü kadın, köy muhtarlıklarında oran %1’in altında.
- Jason Forman ve arkadaşları — “Automobile injury trends in the contemporary fleet: Belted occupants in frontal collisions”, Traffic Injury Prevention, 2019; 1998–2015 ABD kaza kayıtları.
- Tom Chang ve Agne Kajackaite — “Battle for the thermostat: Gender and the effect of temperature on cognitive performance”, PLOS ONE, 2019; 543 katılımcı.
- Irving Zucker ve Brian Prendergast — “Sex differences in pharmacokinetics predict adverse drug reactions in women”, Biology of Sex Differences, 2020; 86 ilaç.